กระเบื้องหลังคาดินเผาโบราณ บ้านทรงไทยและบ้านล้านนา

ลุคหลังคาโบราณมาจากอะไร

คนที่ค้นหา “กระเบื้องหลังคาดินเผาโบราณ” ส่วนใหญ่ต้องการหลังคาที่ให้ความรู้สึกแบบบ้านไทยดั้งเดิม ไม่ได้ต้องการแผ่นเก่าอายุหลายสิบปีเสมอไป ลุคนี้เกิดจากสามส่วนที่ทำงานร่วมกัน คือ รูปทรงปลายแผ่นที่เห็นเป็นจังหวะซ้ำทั่วผืน สีและผิวของดินเผา และทรงหลังคากับแนวซ้อนที่เรียงสม่ำเสมอ

แผ่นที่ผลิตใหม่จึงให้ลุคโบราณได้ เมื่อเลือกรูปทรงให้เข้ากับบ้าน คุมโทนสี และมุงตามระบบของรุ่นนั้น ส่วนการทำผิวให้ดูเก่าด้วยสีหรือสารเคมีไม่มีอยู่ในข้อมูลสินค้าที่ตรวจ หากต้องการทำ ควรสอบถามผู้ขายและผู้ผลิตก่อน ถ้าต้องการลุคโบราณให้พื้นและผนังด้วย อ่าน กระเบื้องดินเผาโบราณ ปูพื้นและผนังบ้านไทย

หลังคาบ้านทรงไทยภาคกลาง

งานวิจัยของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ศึกษาการปรุงเรือนไทยเครื่องสับภาคกลาง อธิบายว่าเรือนไทยภาคกลางยกพื้นใต้ถุนสูง หลังคาทรงสูง ยอดแหลม เส้นหลังคาทอดอ่อนคล้ายทรงจอมแห และทิ้งชายคากันสาดยาวโดยรอบ บางเรือนยื่นหลังคาด้านยาวคลุมระเบียงที่เรียกว่า “พาไล” เพื่อกันแดด กันฝน และช่วยระบายน้ำฝน

ลำดับงานในกรณีศึกษาเดียวกันเริ่มจากประกอบโครงหลังคาและแผงหน้าจั่ว ติดตั้งเชิงกลอน สะพานหนู ระแนงไม้ และปั้นลม จากนั้นจึงมุงกระเบื้อง ปั้นปูนทับสันหลังคา และทำปูนหลบ กระเบื้องจึงเป็นชั้นท้าย ๆ ของงาน แต่ต้องเลือกรุ่นตั้งแต่ช่วงออกแบบ เพราะระยะไม้ที่รองรับแผ่นขึ้นกับรุ่นที่ใช้

รุ่นที่เข้ากับเรือนไทยภาคกลาง

• สุโขทัย: ปลายแผ่นคล้ายใบโพธิ์และมีลายกดหน้าแผ่น แคตตาล็อกระบุว่าเหมาะกับหลังคาอาคารไทยและโบสถ์ตามแบบ ถ้าใช้กับบ้านพักอาศัย สีธรรมชาติให้ผืนหลังคาที่สงบกว่าการจัดแถบหลายสี
• เกล็ดปลา: ทั้งปลายมนและปลายแหลมให้ลายเกล็ดละเอียด เหมาะกับหลังคาที่อยู่ใกล้สายตา เช่น ศาลา ชาน หรือเรือนหมู่ขนาดเล็ก
• หม่อม: ปลายตรงเรียบ เหมาะกับบ้านไทยที่ต้องการเส้นสายเรียบและไม่เน้นลวดลายบนผืนหลังคา

แนวทางข้างต้นเป็นการเลือกด้านรูปลักษณ์ ไม่ได้อ้างว่าเรือนไทยในอดีตใช้รุ่นใดของ WATZADU ความชันหลังคา ขนาดไม้ และรายละเอียดปั้นลมต้องเป็นไปตามแบบของสถาปนิกหรือช่างเรือนไทยที่รับงาน

หลังคาบ้านล้านนา

เอกสารของศูนย์ข้อมูลภาคเหนือ สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยพายัพ อธิบายว่าเรือนพื้นถิ่นล้านนาโบราณมีทั้ง “ตูบไม้บั่ว” และ “เรือนกาแล” และนิยมสร้างเรือนหน้าแหนบคู่หรือจั่วแฝด ตัวอย่างเรือนพญาปงลังกาในเมืองเชียงใหม่ ซึ่งสร้างราว พ.ศ. 2439 เป็นเรือนแฝดสองจั่ว มี “ฮางลิน” เป็นรางรับน้ำฝนระหว่างชายคาสองหลัง และหลังคามุงด้วยกระเบื้องดินขอที่มีความลาดชันแบบเรือนกาแล

เอกสารเดียวกันระบุว่าเรือนนี้ไม่มีการประดับกาแลที่ยอดจั่ว กาแลจึงเป็นส่วนประดับยอดจั่วของเรือนบางแบบ ไม่ใช่ชิ้นกระเบื้อง อีกเรื่องที่ควรรู้คือเรือนล้านนายุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มีหลังคาที่ชันน้อยลง เพราะนิยมกระเบื้องซีเมนต์แผ่นใหญ่ ถ้าต้องการลุคล้านนาดั้งเดิม จึงควรคุยเรื่องทรงหลังคาที่สูงชันกับผู้ออกแบบตั้งแต่ต้น

บทความของสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ (15 สิงหาคม 2567) เล่าว่ากระเบื้องดินขอล้านนาใช้มุงได้ทั้งศาสนสถาน เรือน และวัง แผ่นบางและเบา ชุดดินขอจากเรือนคำเที่ยงมีราว 35,000 แผ่น และจัดกลุ่มลวดลายได้มากกว่า 20 กลุ่ม

WATZADU มีกระเบื้องดินขอไหม

แคตตาล็อกหลังคาของ WATZADU หมวด 09–11 ไม่มีรายการชื่อดินขอ ถ้าเป็นงานบูรณะเรือนเก่าที่มุงดินขอเดิม ควรหาแผ่นที่ตรงรูปทรง ขนาด และระบบเดิม ไม่ใช้รุ่นอื่นแทนโดยไม่ตรวจ สำหรับบ้านล้านนาประยุกต์ที่สร้างใหม่ หม่อมปลายตรงช่วยให้ผืนหลังคาเรียบและเรียงถี่ ส่วนเกล็ดปลาให้ลายเกล็ดชัดขึ้น ทั้งสองเป็นตัวเลือกด้านรูปลักษณ์ให้ผู้ออกแบบพิจารณา ไม่ใช่ดินขอ และต้องใช้ระยะแปตามรุ่นของตัวเอง

รุ่น WATZADU ที่ให้ลุคหลังคาโบราณ

แคตตาล็อกเวอร์ชัน 5 วางกระเบื้องหลังคาทั้งสามตระกูลไว้สำหรับหลังคาบ้านทรงไทย ศาลา และรีสอร์ท ขนาดในตารางเป็นกว้าง×ยาว×หนาของแผ่นเต็ม ระยะแปและจำนวนต่อตารางเมตรเป็นค่าอ้างอิงของรุ่น ไม่ใช่แบบติดตั้งครบชุด ดูรุ่นและสีทั้งหมดได้ที่หมวด กระเบื้องดินเผาหลังคา

• สุโขทัย (สีธรรมชาติ และเคลือบ 5 สี): ปลายใบโพธิ์ ลายไทยชัด เข้ากับเรือนไทยและศาลา
• หม่อมเล็ก (สีธรรมชาติ): ปลายตรง แผ่นเล็ก ให้ผืนหลังคาเรียบและถี่
• หม่อมกลาง (สีธรรมชาติ และเคลือบ 5 สี): ปลายตรง เรียบ ให้ความรู้สึกสงบ
• เกล็ดปลาปลายมน (สีธรรมชาติ และเคลือบ 5 สี): เส้นโค้งนุ่ม ลายเกล็ดละเอียด
• เกล็ดปลาปลายแหลม (สีธรรมชาติ และเคลือบ 5 สี): ปลายคม จังหวะชัด

เกล็ดปลาทั้งสองแบบมุงเป็นคู่ แคตตาล็อกระบุให้วางแผ่นยาวบนแป ซ้อนแผ่นสั้นปิดรอยต่อบนแปเดียวกัน แล้วมุงคู่ถัดไปบนแปถัดไป จึงต้องสั่งทั้งแผ่นสั้นและยาวตามผัง ส่วนหม่อมเล็กกับหม่อมกลางใช้ระยะแปต่างกัน คือ 10 และ 9 ซม. ห้ามใช้ระยะเดียวกันทั้งหมด อ่านรายละเอียดระบบมุงต่อได้ที่ วิธีมุงกระเบื้องดินเผาหลังคาและระยะแป

ถ้าต้องการเทียบสามตระกูลแบบละเอียด อ่าน เลือกกระเบื้องดินเผาหลังคา สุโขทัย เกล็ดปลา และหม่อม ส่วนข้อมูลรายรุ่นอ่าน กระเบื้องสุโขทัย ราคา สี ขนาด และ กระเบื้องหม่อม ราคา ขนาด สี ถ้ายังชั่งใจเรื่องข้อดีข้อเสียและอายุใช้งาน อ่าน หลังคาดินเผา ข้อดี ข้อเสีย หรือดูแบบบ้านร่วมสมัยใน 12 ไอเดียบ้านหลังคากระเบื้องดินเผา

เลือกสีและผิวให้ดูโบราณแต่สม่ำเสมอ

แคตตาล็อกที่ตรวจมีสีธรรมชาติ และสีเคลือบแดง เหลือง เขียว น้ำเงิน น้ำตาล สำหรับสุโขทัย หม่อมกลาง และเกล็ดปลา ส่วนหม่อมเล็กมีสีธรรมชาติ ภาพสินค้าแสดงว่าสีเคลือบอยู่ช่วงปลายแผ่น ส่วนบนเป็นเนื้อดินเผาที่จะถูกแผ่นแถวบนทับ ผังซ้อนจึงต้องตรงกับรุ่นเพื่อให้ช่วงที่เห็นเป็นสีตามแบบ

สีเคลือบน้ำตาลมีในสุโขทัย หม่อมกลาง และเกล็ดปลา ส่วนการจัดแถบหลายสีควรวางผังสีให้เสร็จก่อนสั่ง เพื่อแยกจำนวนแต่ละสีได้ถูกต้อง

ความสม่ำเสมอเริ่มจากการสั่ง: สั่งจำนวนรวมแผ่นสำรองในครั้งเดียว แจ้งผู้ขายว่าต้องการสินค้าล็อตเดียวกัน และให้ช่างกระจายแผ่นจากหลายมัดก่อนมุง เพื่อให้สีธรรมชาติที่ต่างกันเล็กน้อยกระจายทั่วผืน ไม่รวมเป็นหย่อม เก็บแผ่นสำรองไว้ใช้ซ่อมในอนาคต เพราะการหาสีให้ตรงภายหลังทำได้ยากกว่า

หลังคาโบสถ์ วิหาร และศาลาวัดมีแนวทางเรื่องสีและผังต่างจากบ้านพักอาศัย ควรแยกพิจารณาตามแบบของอาคารนั้น อ่านต่อที่ กระเบื้องหลังคาวัด โบสถ์ ศาลา

สร้างใหม่หรือบูรณะ เตรียมต่างกัน

สร้างบ้านใหม่

• เลือกรุ่นและสีก่อนเขียนแบบโครงหลังคา เพราะระยะแปของแต่ละรุ่นไม่เท่ากัน
• ให้ผู้ออกแบบกำหนดความลาด ระยะแป ชายคา และชิ้นประกอบ เช่น เชิงชาย ครอบสัน ตะเข้ และรอยต่อกับผนังให้ตรงรุ่น
• คิดจำนวนจากพื้นที่ลาดเอียงจริงของหลังคา ไม่ใช่พื้นที่ใช้สอยของบ้าน แล้วเผื่อเศษตัดตามที่ผู้ติดตั้งแนะนำ

บูรณะเรือนเก่า

กรณีศึกษาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพบว่าส่วนที่เสียหายมากคือไม้หลังคาที่ตากแดดตากฝน เช่น ปั้นลม เหงา และเชิงกลอน และเมื่อแปลานแอ่นตัว โครงหลังคาจะรวน ทำให้กระเบื้องขยับและหลังคารั่ว งานซ่อมในกรณีศึกษาจึงถอดเครื่องบนและไม้ที่ชำรุดออกมาซ่อมก่อน แล้วจึงมุงกระเบื้องดินเผากลับเข้าไป

• ถ่ายรูปแผ่นเดิมทั้งด้านหน้า ด้านหลัง และปลายแผ่น พร้อมวัดกว้าง×ยาว×หนา
• ส่งแผ่นตัวอย่างหรือภาพให้ทีมขายเทียบรูปทรงและสีก่อนสั่ง
• ให้ช่างตรวจแปและโครงหลังคาก่อน เพราะแผ่นใหม่แก้ปัญหาโครงที่แอ่นตัวไม่ได้
• ถ้ารุ่นในแคตตาล็อกไม่ตรงขนาดเดิม อย่าผสมในผืนเดียวกัน ให้ปรึกษาผู้ออกแบบว่าควรเปลี่ยนทั้งผืนด้านหนึ่งหรือไม่

วิธีตรวจอาการและเลือกแผ่นซ่อมอ่านต่อที่ ดูแลหลังคาดินเผาและเลือกแผ่นซ่อมให้ตรงรุ่นสี

เช็กลิสต์ก่อนขอใบเสนอราคา

1. ประเภทงาน: สร้างใหม่ ต่อเติม หรือบูรณะ พร้อมภาพบ้านหรือแบบ
2. สไตล์: เรือนไทยภาคกลาง บ้านล้านนา หรือบ้านไทยประยุกต์ และภาพตัวอย่างที่ชอบ
3. รุ่นและขนาด: สุโขทัย หม่อมเล็กหรือกลาง เกล็ดปลาปลายมนหรือปลายแหลม (แผ่นสั้นและยาว)
4. สี: สีธรรมชาติหรือเคลือบสีใด และผังสีถ้าใช้มากกว่าหนึ่งสี
5. พื้นที่หลังคา: พื้นที่ลาดเอียงจริง แยกแต่ละผืน
6. ชิ้นประกอบ: เชิงชาย ครอบสัน ตะเข้ และจุดชนผนัง
7. งานซ่อม: ขนาดและภาพแผ่นเดิม จำนวนที่ต้องการเปลี่ยน
8. ปลายทาง: จังหวัด อำเภอ ทางเข้ารถ และจุดลงสินค้า

ราคาขึ้นกับรุ่น สี จำนวน และปลายทาง เอกสารที่ตรวจไม่ได้แสดงราคาตัวเลข จึงไม่ระบุราคาในบทความนี้ ทีมขายจะแยกค่าวัสดุและค่าขนส่งให้ในใบเสนอราคา

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งข้อมูล

• จักรพร สุวรรณนคร (2558) การปรุงเรือนไทยเครื่องสับภาคกลาง กรณีศึกษาเรือนไทยร่วมสมัย 3 หลัง วารสารวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฉบับที่ 64 · ThaiJO
• ศูนย์ข้อมูลภาคเหนือ สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยพายัพ: เรือนพื้นบ้านล้านนา (อุ๊ยแก้ว) และ เรือนชาวเวียงเชียงใหม่ (พญาปงลังกา)
• The Siam Society (15 สิงหาคม 2567) Lanna Clay Roof Tiles From Kamthieng House Museum
• แคตตาล็อก WATZADU เวอร์ชัน 5 หมวด 09 เกล็ดปลา หมวด 10 หม่อม และหมวด 11 สุโขทัย พร้อมรายการสินค้าของบริษัท ตรวจวันที่ 12 ตุลาคม 2569 ราคา สต็อก และรายละเอียดติดตั้งล่าสุดให้ยืนยันกับทีมขาย