อิฐมอญกับอิฐมวลเบา อะไรทนไฟกว่า? ดูทั้งอิฐ ปูน และระบบผนัง

ถ้าคุณค้นคำว่า “อิฐมอญเบากับอิฐมอญ อันไหนทนไฟกว่า” และหมายถึงก้อนสีขาวขนาดใหญ่ที่ใช้ปูนก่อบาง วัสดุที่ต้องตรวจชื่อให้ตรงคือ อิฐมวลเบา AAC หรือคอนกรีตมวลเบาอบไอน้ำ ซึ่งต่างจากอิฐมอญดินเผา หากผู้ขายใช้ชื่อ “อิฐมอญเบา” กับอิฐดินเผารุ่นเฉพาะ ต้องขอข้อมูลรุ่นนั้นก่อน ไม่ใช้ผลของ AAC แทนกัน

บทความนี้เปรียบเทียบอิฐมอญดินเผากับอิฐมวลเบา AAC ส่วนอิฐทนไฟสำหรับบุเตาเป็นวัสดุอีกกลุ่มหนึ่ง ดูประเภทสินค้าจริงได้ที่ หมวดอิฐมอญ และ หมวดอิฐมวลเบา รูปก้อนหรือชื่อหมวดเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันจำนวนชั่วโมงทนไฟ

ภาพประกอบใช้รูปทรงจากสินค้าตัวอย่าง อิฐมอญ 2 รู เล็ก และ อิฐมวลเบา Q-CON G2 หนา 10 ซม. เพื่อช่วยแยกชนิดวัสดุ ไม่ได้นำเสนอว่าทั้งสองรุ่นผ่านการทดสอบทนไฟเปรียบเทียบกันแล้ว

อิฐมอญเป็นอิฐดินเผา กระบวนการเผาเปลี่ยนสมบัติของวัสดุ และคุณภาพขึ้นกับวัตถุดิบกับกระบวนการผลิต จึงมีเหตุผลที่จะมองว่าอิฐดินเผาเป็นวัสดุที่ผ่านความร้อนมาแล้ว แต่ไม่ควรกำหนดว่าอิฐมอญทุกโรงงานเผา 7–10 วัน หรือเผาที่ 700–1,000°C เหมือนกันโดยไม่มีข้อมูลโรงงานนั้น ดูกระบวนการผลิตและปัจจัยที่มีผลต่อสมบัติอิฐใน BIA Technical Note 9: Manufacturing of Brick

ข้อสรุปที่นำไปใช้ได้คือ ประวัติการเผาไม่ใช่ใบรับรองผนังทนไฟ เพราะเมื่อก่อเป็นผนังจะมีปูน จุดยึด แรงที่กระทำ และรายละเอียดอื่นเพิ่มเข้ามา การอยู่ในเตาผลิตกับการรับไฟด้านหนึ่งของผนังจึงเทียบระยะเวลากันตรง ๆ ไม่ได้ นี่เป็นการแยกขอบเขตหลักฐาน ไม่ได้ลดคุณค่าของอิฐมอญ

ปูนก่อและปูนฉาบมีบทบาทต่อพฤติกรรมผนังจริง สมบัติเชิงกลของปูนซีเมนต์ที่อุณหภูมิสูงเป็นประเด็นที่ต้องประเมิน ดังที่งานวิจัย Thermo-mechanical properties and stress-strain curves of ordinary cementitious mortars at elevated temperatures ศึกษาไว้ จึงไม่ควรมองแต่ก้อนอิฐแล้วละเลยปูน แต่การกล่าวว่า “ปูนทั่วไปไม่ทนไฟ ดังนั้นผนังอิฐมอญต้องถล่ม” ก็กว้างเกินหลักฐาน

รายงาน NBS BMS 143: Fire Tests of Brick Walls ทดสอบผนังอิฐด้วยปูนหลายสูตร รวมถึงปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ผสมปูนขาวและทราย และบางผนังใช้ซีเมนต์กับทราย แสดงว่าการศึกษาผนังทนไฟไม่ได้จำกัดเฉพาะผนังที่ใช้ปูนทนไฟสำหรับเตา ทั้งนี้เป็นรายงานประวัติศาสตร์ของระบบที่ศึกษา ไม่ใช่ใบรับรองปูนหรืออิฐที่จำหน่ายในปัจจุบัน

ยังสรุปเช่นนั้นไม่ได้จากชื่อปูนเพียงอย่างเดียว ปูนทนไฟสำหรับเตาต้องเลือกให้เข้ากับชนิดอิฐ สภาพใช้งาน และเอกสารผลิตภัณฑ์ ส่วนผนังอาคารที่ต้องมีระดับทนไฟต้องอ้างอิงระบบที่ทดสอบหรือวิธีประเมินที่ผู้รับผิดชอบแบบยอมรับ

การเปลี่ยนปูนจากที่ระบุในรายงานเป็นปูนอีกชนิดถือว่าเปลี่ยนองค์ประกอบของผนัง จึงต้องตรวจว่าผลเดิมยังครอบคลุมหรือไม่ ไม่ควรนำค่าอุณหภูมิของปูนสำหรับบุเตามาแปลงเป็นชั่วโมงทนไฟของผนังบ้าน หรือเสนอให้ใช้แทนปูนก่อทั่วไปโดยอัตโนมัติ ดูประเภทงานเพิ่มเติมใน หมวดวัสดุทนไฟ

รายงานจากหน่วยงานวิทยาศาสตร์เป็นหลักฐานที่ควรอ่านฉบับเต็ม โดยเริ่มจากชื่อหน่วยงาน เลขรายงาน วันที่ รุ่นตัวอย่าง และสิ่งที่ทดสอบ หากเป็นการให้ความร้อนแก่ก้อนอิฐ การทดลองด้วยเชื้อเพลิงแกลบ หรือการประเมินสมบัติวัสดุ ผลจะมีขอบเขตต่างจากการทดสอบผนังกั้นไฟทั้งชุด

ถ้ารายงานระบุว่าตัวอย่างผ่านการให้ความร้อนเกิน 24 ชั่วโมง ควรเขียนตามสิ่งที่รายงานพิสูจน์ เช่น “ตัวอย่างรุ่น… ผ่านเกณฑ์… ภายใต้เงื่อนไข… เป็นเวลา…” ไม่ขยายเป็น “ผนังอิฐมอญทุกแบบทนไฟเกิน 24 ชั่วโมง” และไม่จัดว่าเหนือกว่าผนัง AAC ที่ทดสอบคนละเงื่อนไข บทความฉบับนี้ยังไม่ได้รับรายงานดังกล่าวมาตรวจ จึงยังไม่ใช้ตัวเลข 24 ชั่วโมงเป็นคำรับรองสินค้า

ผนังอิฐโบราณที่ยังเหลืออยู่เป็นจุดตั้งต้นที่น่าสนใจสำหรับศึกษาความทนทานของงานก่อ แต่สภาพที่เห็นวันนี้ไม่ได้บอกอุณหภูมิ ระยะเวลารับไฟ แรงที่กระทำ หรืออุณหภูมิอีกด้านในเหตุการณ์นั้นครบ จึงไม่ใช่ผลทดสอบเปรียบเทียบกับผนัง AAC

เรื่องปูนโบราณก็ต้องดูหลักฐานของโบราณสถานแต่ละแห่ง กรมศิลปากรอธิบายการใช้ปูนขาว ปูนหมัก และปูนตำในงานโบราณ ซึ่งรวมถึงงานปูนสอด้วย บทความนี้เป็นข้อมูลเมืองกำแพงเพชร ไม่ใช่ผลวิเคราะห์ปูนของวัดทุกแห่งในอยุธยา จึงยังใช้ยืนยันว่า “ทุกแห่งก่อด้วยดินเหนียวและเหลือรอดเพราะดินเหนียวทนไฟ” ไม่ได้

เราพูดถึงคุณค่าของอิฐและงานก่อโบราณได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้ประวัติศาสตร์แทนการทดสอบมาตรฐาน หรือสรุปสาเหตุเดียวจากภาพผนังที่เหลืออยู่

• ISO 834-1:2025 — ข้อมูลสาธารณะเรื่องวิธีทดสอบตามเส้นเวลา–อุณหภูมิและเกณฑ์จัดระดับ
• BIA Technical Note 16, 2008 — เกณฑ์ทดสอบและตัวอย่างระบบผนังอิฐในบริบทสหรัฐฯ ไม่ใช่ใบรับรองสินค้าไทย
• BIA Technical Note 9 — กระบวนการผลิตอิฐและปัจจัยที่มีผลต่อสมบัติ
• NBS BMS 143: Fire Tests of Brick Walls, 1954 — ตัวอย่างการทดลองผนังอิฐและสูตรปูน รายงานเก่าเพื่ออธิบายหลักการ
• Structural and fire performance of masonry walls with ceramic bricks, 2023 — หลักฐานจากบทคัดย่อการทดลองชนิดอิฐ ปูน และระดับแรง ไม่ใช่การเทียบสินค้าในบทความนี้
• งานวิจัยปูนซีเมนต์ที่อุณหภูมิสูง — สมบัติปูนต้องประเมินเมื่อรับความร้อน
• UL Solutions: Membrane Penetrations และ Firestopping and Joint Protection — รายละเอียดช่องผ่านและรอยต่อ
• กรมศิลปากร: ปูนในงานศิลปกรรมเมืองกำแพงเพชร — บริบทปูนโบราณ ไม่ใช้แทนผลวิเคราะห์ปูนของอยุธยาทั้งหมด

ตรวจข้อมูลวันที่ 10 ตุลาคม 2569 ภาพทั้งหมดเป็นภาพสร้างเพื่ออธิบาย ไม่ใช่ภาพการทดสอบจริง บทความไม่ได้รับรองชั่วโมงทนไฟของสินค้ารุ่นใด และยังไม่อ้างรายงานเกิน 24 ชั่วโมงจนกว่าจะตรวจฉบับเต็ม